Akü Bakımı ve Ömrü Uzatma

Bir kış sabahı, işe çıkmaya on dakika kalmışken kontağı çevirdim ve marş motorundan gelen o cılız "ırr ırr" sesini duydum. O gün öğrendim ki akü, arıza vermeden önce haftalarca sinyal veriyor; sadece ben dinlemiyordum. O günden sonra akümü de motor yağı kadar ciddiye aldım ve son değiştirdiğim akü, önceki ikisinin toplamından uzun ömürlü çıktı. Aşağıda tamamen kendi garajımda, elimi kirleterek öğrendiklerimi anlatıyorum: akü nasıl bakım yapılır sorusuna, pahalı alet gerektirmeyen pratik cevaplarla.

Önce Güvenlik: Sıra ve Alışkanlıklar

Aküyle uğraşırken acele etmek, hem elektronik aksama hem de kendinize zarar vermenin en kısa yolu. Ben şu sırayı hiç bozmuyorum: kontak kapalı, kontak anahtarı cepte, motor soğuk. Sonra önce eksi (−) kutup başını sökerim, en son onu bağlarım. Böylece anahtar gövdeye değse bile kıvılcım çıkmaz.

• İnce iş eldiveni ve gözlük tak; akü içindeki asit cilde ve göze temas ederse ciddi yakar.
• Akünün üstünde asla metal alet bırakma; iki kutbu köprüleyen bir pense anında kısa devre yapar.
• Yakınında sigara, çakmak, kaynak kıvılcımı olmasın — akü şarj olurken hidrojen gazı çıkarır.
• Ellerine asit bulaşırsa bol suyla yıka; üstüne dökülen asidi karbonatlı suyla nötrleyebilirsin.

Kutup Başları: Ömrün Yarısı Burada Bitiyor

İlk aküm aslında bitmemişti, kutup başları çürümüştü. O beyaz-mavi tuz tabakası akımın geçmesini engelliyor, araç da "akü bitti" gibi davranıyor. Ben üç ayda bir, genelde yağ seviyesine baktığım aynı kaputu açma seansında kutup başlarını da kontrol ediyorum.

Uyguladığım temizlik şu kadar basit:

1. Eksi, sonra artı kabloyu sök. Kabloların hangisinin nereye gittiğini gözle not et.
2. Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştır. Köpürerek tuzu çözer.
3. Eski bir diş fırçası ya da tel fırçayla kutupları ve kablo pabuçlarını parlak metal görünene kadar ovala.
4. Temiz suyla durula, kuru bezle tamamen kurut. Nem bırakmak yeni korozyonun davetiyesi.
5. Kutup başlarına ince bir tabaka gres ya da özel kutup spreyi çek. Bağlantıyı yaptıktan sonra sürersen daha faydalı olur.
6. Kabloları elle oynatmaya çalış; kıpırdıyorsa somunu sık, ama kurşun kutbu ezecek kadar zorlamadan.

Bir de akünün kasaya sabitleme kelepçesini kontrol et. Gevşek duran akü, yolda sürekli sarsıldığı için içindeki plakaları hırpalar. Benim ikinci akümün erken ölmesinin sebebi buydu.

Su Seviyesi, Gövde ve Havalandırma

Piyasada iki tür akü var: kapakları sökülebilen bakımlı tip ve tamamen kapalı bakımsız tip. Bakımlı tipteysen, yılda bir iki kez hücre kapaklarını açıp elektrolit seviyesine bakmakta fayda var. Plakalar görünüyorsa eksik demektir.

• Sadece saf su (demineralize su) ekle; çeşme suyunun mineralleri plakaları zehirler.
• Plakaların 1–1,5 cm üstünü geçecek kadar doldur, taşırma; şarjda genişleyip dışarı sızar.
• Asla asit ekleme — buharlaşan su, asit değil.
• Gövdede çatlak, şişkinlik ya da sızıntı görürsen tamiri boşuna denemeyip aküyü değiştir.
• Yan taraftaki havalandırma hortumu tıkalıysa aç; gaz birikimi akünün şişmesine yol açar.

Akünün üstündeki toz ve yağ tabakasını da ihmal etmiyorum. O kir nemle birleşince iki kutup arasında zayıf bir kaçak yolu oluşturuyor, araç dururken akü yavaş yavaş boşalıyor. Nemli bezle silmek yeterli.

Şarj Durumunu Ölçmek ve Doğru Şarj Etmek

Elimdeki en faydalı alet 100–150 liralık bir multimetre oldu. Motor durmuşken ve en az bir saat dinlendikten sonra kutuplar arasındaki voltajı ölçüyorum:

Bir de motor çalışırken ölçüyorum: rölantide 13,8–14,4 V arası görmeyi beklerim. Daha düşükse alternatör ya da kayış tarafında iş var demektir, o zaman elektrik sistemine ve kayış-kasnak grubuna bakmak gerekir. Daha yüksekse regülatör aküyü kavuruyor olabilir.

Şarj için akıllı (otomatik kesen) bir şarj cihazı kullanıyorum. Düşük amperle, uzun sürede şarj etmek plakalar için en naziği. Hızlı şarj sadece acil durumlar için. Aracı haftalarca kullanmıyorsam eksi kabloyu söküyorum ya da damla şarj cihazını takıp bırakıyorum; kışın park halinde bekleyen araçların akülerini bitiren şey tam olarak bu bekleyiş.

Ömrü Kısaltan Alışkanlıklar

• Kısa mesafeli, beş dakikalık yolculuklar: marşta harcanan enerji geri dolmuyor.
• Motor kapalıyken müzik sistemi, ısıtıcı, park lambası açık bırakmak.
• Sık sık tamamen boşaltıp yeniden şarj etmek. Kurşun-asit akü derin boşalmayı sevmez.
• Marşı 5 saniyeden uzun basılı tutmak; araç zor çalışıyorsa buji ve yakıt tarafına bakmak daha mantıklı.
• Gevşek şase (toprak) bağlantısı: gövdedeki toprak noktasını da yılda bir temizle.

Kapanış

Akü bakımı, tüm listeyi baştan sona uygulasan bile yarım saatini alan bir iş. Bense yılın büy