Hava, Yağ ve Yakıt Filtreleri

Aracımın ilk hava filtresini değiştirdiğim günü hâlâ hatırlıyorum. Servise gitmeden önce internetten bir video izlemiş, "kutuyu açıp eskisini çıkar, yenisini tak" diye özetlemiştim kendime. Gerçekten de öyleydi; toplam sekiz dakika sürdü ve elime yağ bile bulaşmadı. O günden sonra filtre işlerini kendim yapmaya başladım, çünkü bu üç parça hem aracın nefes almasını hem de motorun temiz kalmasını sağlıyor. Aşağıda hava, yağ ve yakıt filtresini neden ciddiye almanız gerektiğini, ne zaman değiştirileceğini ve filtre değişimi nasıl yapılır sorusunun pratik cevabını kendi tecrübemle anlatıyorum.

Üç Filtre, Üç Farklı Görev

İnsanlar genelde "filtre" deyince tek bir parça düşünüyor, ama motorun etrafında birbirinden bağımsız çalışan üç ayrı süzgeç var:

• Hava filtresi: Motorun yakıtı yakabilmesi için içine çektiği havayı tozdan, kumdan, böcekten arındırır. Tıkanınca motor boğulur; gaza bastığınızda o tembelliği hissedersiniz, yakıt tüketimi de sinsice yukarı çıkar.
• Yağ filtresi: Motor yağının içinde dolaşan metal parçacıklarını ve kurumu tutar. Doyduğunda by-pass valfi açılır ve kirli yağ doğrudan yataklara gider. En pahalı hasarı bu ihmal doğurur.
• Yakıt filtresi: Depodan gelen benzin veya dizelin içindeki suyu, pası ve tortuyu enjektörlere ulaşmadan yakalar. Tıkanırsa rölantide titreme, rampada güç kaybı, soğukta zor çalışma başlar.

Bir de kabin (polen) filtresi var ama o motorla değil, sizin soluduğunuz havayla ilgili; onu klima bakımı tarafında ele almak daha doğru.

Ne Zaman Değiştirmeli?

Kesin cevap kullanım kılavuzunuzda yazar; onu bir kenara not etmenizi öneririm. Yine de sahada gördüğüm makul aralıklar şöyle:

Ben hava filtresini her yağ değişiminde çıkarıp ışığa tutuyorum. Katlarının arasından ışık geçmiyorsa, tozu hafifçe silkeleyip geri takıyorum; kâğıt kararmış ve kenarları ezilmişse yenisini alıyorum. Basınçlı hava tutmak cazip görünüyor ama kâğıt gözeneklerini yırtıp işe yaramaz hale getiriyor, o yüzden vazgeçtim.

Adım Adım Değişim

Hava filtresi

1. Motoru soğutun, kaputu açın. Filtre kutusu genellikle motorun üstünde, geniş bir plastik kasa şeklindedir.
2. Kelepçeleri elinizle açın ya da dört-altı adet yıldız vidayı sökün. Vidaları manyetik tabağa koyun; motor bloğunun dibine düşen vidayı aramak insanı bıktırıyor.
3. Kapağı kaldırıp eski filtreyi çıkarın. Hangi yöne baktığını mutlaka gözünüzle kaydedin, hatta telefonla fotoğraflayın.
4. Kutunun içindeki yaprakları, tozu nemli bezle alın. Elektrik süpürgesiyle çekmek de iyi sonuç veriyor.
5. Yeni filtreyi lastik contası oturacak şekilde yerleştirin, kapağı çapraz sırayla sıkın.

Yağ filtresi

Bunu yağ değişiminden ayrı yapmanın mantığı yok; eski yağı boşaltırken filtreyi de değiştirin. Kartuş tipiyse filtre anahtarıyla saat yönünün tersine çevirip sökülür. Yeni filtreyi takmadan önce contasına parmağınızla taze yağ sürün ve içine bir miktar yağ doldurun; kuru takılan filtre ilk çalışmada motoru saniyelerce yağsız bırakıyor. Sıkarken alet kullanmayın, conta oturduktan sonra elle çeyrek tur yeterli. Kâğıt elemanlı (kapaklı) tipte ise O-ringi yenisiyle beraber gelir, eskisini kesinlikle tekrar kullanmayın. Detaylı yağ boşaltma sırasını motor yağı rehberinde adım adım anlattım.

Yakıt filtresi

En dikkat isteyen kısım bu. Yakıt hattında basınç var, o yüzden:

• Aküyü sökün ya da yakıt pompası sigortasını çıkarıp motoru stop edene kadar çalıştırarak hattı boşaltın.
• Altına geniş bir kap ve bez koyun; bir miktar yakıt akacak.
• Hızlı bağlantı klipslerini zorlamadan, tırnakla bastırarak ayırın. Kırılan klipsi yeniden bulmak zor oluyor.
• Yeni filtrenin üzerindeki akış yönü okuna uyun; ters takılan filtre motoru çalıştırmaz.
• Dizelde hava alma pompası varsa, kontağı açmadan önce elle basarak hattı yakıtla doldurun.
• Ateşlemeden önce sızıntı kontrolü yapın, sonra motoru çalıştırıp bir kez daha bakın.

Benim Öğrendiğim Küçük Dersler

İlk yıllarda ucuz muadil filtre almak bana pahalıya geldi: contası tam oturmayan bir yağ filtresi park yerine leke bıraktı. O günden beri bilinen markaların ürünlerini alıyor, kutunun içindeki kâğıdın katlarına ve conta kalitesine bakıyorum. Bir diğer alışkanlığım, çıkardığım eski filtreleri hemen çöpe atmamak; yağ filtresini kesip içine bakmak motorun durumu hakkında çok şey söylüyor. Metal pırıltıları görürseniz iş sadece filtre değişimiyle bitmez.

Filtre değişimi, kendi bakımına başlamak isteyen biri için en doğru başlangıç noktası. Özel takım gerektirmiyor, hata payı düşük ve sonucu doğrudan hissediliyor: motor daha rahat nefes alıyor, gaz tepkisi düzeliyor