Bujilerin Kontrol ve Değişimi

Aracımın ilk defa "çekişten düştüğünü" fark ettiğim gün, kırmızı ışıkta rölanti biraz titriyordu ve rampada gaza bastığımda motor sanki bir an nefesini tutuyordu. Aklıma önce yakıt filtresi geldi, sonra bujilere baktım: dördünden biri isli, biri de neredeyse beyaz kalmış, elektrot aralığı iki kat açılmıştı. O gün öğrendiğim şey şu oldu: benzinli bir motorda buji, en ucuz ama etkisi en büyük parçalardan biri. Bir saatlik iş ve dört parça fiyatıyla motor eski hâline dönüyor. Aşağıda kendi başına yapmak isteyen biri için tüm süreci, elimle yaparken dikkat ettiğim ayrıntılarla birlikte anlatıyorum.

Buji ne zaman değiştirilir?

En doğru cevap her zaman aracın kullanım kılavuzunda yazar; ama pratikte belirleyici olan bujinin elektrot malzemesidir. Bakır uçlu klasik bujiler en kısa ömürlü, platin ve iridyum uçlular ise ciddi şekilde daha uzun ömürlüdür. Kaba bir yol haritası olarak şu tabloyu kendime not etmişim:

LPG'li araçlarda bu aralıkların yaklaşık yarısına inmek gerekiyor; gazın yanma sıcaklığı yüksek olduğu için elektrot daha hızlı aşınıyor. Ayrıca kilometre tek ölçüt değil. Şu belirtiler varsa takvimi beklemeden bakıyorum:

• Rölantide titreme, tek silindirin tekleme yapması
• Soğuk çalıştırmada marşın uzaması
• Yakıt tüketiminde sebepsiz artış
• Rampada veya yüklü hâlde çekiş kaybı, "sarsıntılı" gaz tepkisi
• Motor arıza lambasının yanıp sönmesi (bu durumda yola devam etmiyorum, ateşlenmeyen yakıt katalizöre zarar veriyor)

Bir de şunu ekleyeyim: tekleme her zaman buji kaynaklı olmaz. Tıkanmış hava filtresi, zayıf akü ya da bozulmuş bir ateşleme bobini de aynı hisleri verebiliyor. Bu yüzden bujileri sökmeden önce filtre tarafına ve akü kutup başlarına da hızlıca göz atmakta fayda var.

Sökmeden önce hazırlık

Bujiler motorun sıcak olduğu anda sökülmez. Sıcak alüminyum silindir kapağında dişler daha hassastır ve buji sıkışıp diş sıyırma riski artar. Ben aracı en az iki üç saat soğumaya bırakıyorum, tercihen sabah ilk iş yapıyorum.

Gereken aletler

• Lastik içlikli buji anahtarı (16 mm veya 21 mm — motora göre)
• Uzatma kolu ve mafsal, tercihen tork anahtarı
• Elektrot aralığı ölçmek için sentil (tel tipi olanı daha isabetli ölçüyor)
• Basınçlı hava veya ince fırça, temiz bez
• Bakır gres yerine — kullanılacaksa — dişe çok az miktarda yüksek sıcaklık gresi

Önce aküyü negatif kutbundan ayırıyorum. Sonra buji kuyularının etrafındaki tozu ve kumu üflüyorum; içeriye düşen bir çakıl tanesi silindire girerse iş sıradan bir bakımdan çıkar.

Sökme, okuma ve aralık ayarı

Bobin veya kabloları tek tek çıkarıyorum ve mutlaka numaralandırıyorum. Kabloları çekerken lastik başlıktan tutuyorum, kablodan asla çekmiyorum. Bujileri sökerken sırayı bozmuyorum çünkü her bujinin rengi bana o silindir hakkında bilgi veriyor:

• Açık kahve / kiremit rengi: ideal yanma, her şey yolunda.
• Kuru siyah is: karışım zengin, hava filtresi tıkanmış olabilir.
• Yağlı ve parlak siyah: yanma odasına yağ kaçıyor, segman veya supap keçesi tarafına bakmak gerek.
• Bembeyaz, erimiş elektrot: aşırı ısınma; soğutma veya yakıt beslemesi sorgulanmalı.

Aralık ayarına gelince: elektrot aralığı motorun istediği değerde olmalı; bu değer genellikle 0,7–1,1 mm bandındadır ama doğru sayı kılavuzda yazar. Sentili elektrotların arasına sokuyorum, hafif sürtünme hissi varsa doğru demektir. Bakır ve nikel bujilerde aralık genişse yan elektrota çok hafif bastırarak kapatıyorum; asla merkez elektrota vurmuyorum. İridyum ve platin bujilerde ise bu ayara hiç dokunmuyorum, o ince uç kolayca kırılıyor ve zaten fabrika ayarlı geliyor.

Takarken üç kural

1. Bujiyi ilk turlarını elle çeviriyorum. Anahtarla zorlanıyorsa diş tutmamış demektir, geri alıp yeniden başlıyorum.
2. Sıkma torkuna uyuyorum; genelde 20–30 Nm bandında bir değer olur. Tork anahtarı yoksa conta oturduğu andan sonra çok kısa bir çeyrek tur yeterli.
3. Bobin başlıklarının içine ince bir tabaka dielektrik gres sürüyorum; nem ve kaçak akıma karşı işe yarıyor.

Hepsi takıldıktan sonra aküyü bağlayıp motoru çalıştırıyorum. İlk saniyelerde biraz kaba çalışması normal, sistemin kendini toplaması birkaç dakika sürebilir. Rölanti düzeldiyse ve gaz tepkisi netleştiyse iş tamam demektir.

Bujiler bende artık her yağ değişi